💘 Flört Kaosu
Gaslighting
Okunuşu: "geslaytıng" · Türkçesi: gerçekliği sorgulatarak kafa karıştırmak
Kısaca: Biri yaşadığın şeyleri inkâr ederek, "sen yanlış hatırlıyorsun" diye diye seni kendi aklından şüphe ettirirse buna gaslighting denir.
🔦 Hafıza kutusu
Senin hatırladığın şey aşağıda. Ona söylemeyi dene ve kendinden eminliğine ne olduğunu izle.
"Dün saat 20:00'de kafede buluşacaktık ve sen gelmedin."
Henüz bir şey söylemedin.
Ne demek?
Gaslighting, birinin seni kendi hafızandan, algından ve duygularından şüphe ettirmesi. Tek seferlik bir yalandan farkı şu: sistematik ve tekrar eden bir şey. Sonunda kişi "Galiba ben abartıyorum, galiba bende bir sorun var" noktasına gelir.
İsmini 1938 tarihli Gas Light adlı tiyatro oyunundan (ve 1944'teki filminden) alıyor. Oyunda koca, evdeki gaz lambalarını gizlice kısar. Karısı "ışıklar kısıldı" deyince "hayır, sen hayal görüyorsun" der. Amacı karısını aklını kaçırdığına inandırmak.
Önemli not: Bu kelime son yıllarda o kadar çok kullanıldı ki her anlaşmazlığa "gaslighting" denmeye başlandı. Öyle değil. Farklı hatırlamak ya da tartışmak gaslighting değildir. Gaslighting'in özü, kasıtlı ve tekrar eden biçimde senin gerçekliğini silmeye çalışmaktır.
Tanıdık cümleler
- "Öyle bir şey hiç olmadı." (Oldu.)
- "Çok hassassın, şaka kaldırmıyorsun."
- "Sen hep yanlış hatırlıyorsun, belki bir doktora görünmelisin."
- Kanıt gösterince konuyu değiştirmek ya da suçu sana çevirmek
- Arkadaşlarına seni "biraz dengesiz" diye anlatmak
- Kendini sürekli özür dilerken bulmak
Örnek sohbet
Gaslighting mi, normal tartışma mı?
| Gaslighting | Normal tartışma | |
|---|---|---|
| Amaç | Seni şüpheye düşürmek | Anlaşmak |
| Senin duygun | "Yok öyle bir şey" | "Böyle hissettiğini anlıyorum" |
| Kanıt gelince | Konu değişir, suç sana döner | "Haklısın, öyle olmuş" |
| Sonuç | Kendine güvenin azalır | İkiniz de rahatlarsınız |
Ne yapmalı?
- Yaşadıklarını not al: tarih, ne dendi, ne oldu. Hafızan sağlam ama kâğıt daha sağlam.
- Güvendiğin biriyle konuş; dışarıdan bir ses gerçeklik kontrolü yapar.
- "Senin öyle hatırlaman, benim böyle hissetmemi değiştirmiyor." Altın değerinde bir cümle.
- Bu his sürekli hâle geldiyse bir uzmandan destek almak gerçekten iyi gelir.